Wieczór, w którym wróciły wspomnienia

Uczestnicy wieczoru wspomnień przy stole i wystawie portretów dawnych pracowników biblioteki.

W piątek, 13 listopada, w Powiatowej i Miejskiej Bibliotece Publicznej w Miechowie odbył się wieczór wspomnień poświęcony osobom, które przez lata pracowały w naszej bibliotece – bibliotekarzom i pracownicom obsługi. Chcieliśmy przypomnieć tych, którzy współtworzyli to miejsce, przywołać ich losy, osobowości i historie, które mimo upływu czasu nadal pozostają w pamięci innych.

Wspominając dawnych pracowników, zatrzymaliśmy się dłużej przy postaci Józefa Śmiałka, wieloletniego dyrektora biblioteki. Z opowieści wyłonił się obraz człowieka, który nie tylko kierował placówką, ale także miał duży wpływ na młodych pracowników. Wprowadzał ich w świat książek, podpowiadał lektury nieoczywiste, zachęcał do czytania Remarque’a czy Sillitoe’a. Namawiał również do nauki i zdobywania wykształcenia. Sam pochodził z rodziny, w której nie było tradycji kształcenia, dlatego szczególnie doceniał to, że miał możliwość nauki, zdobycia matury i ukończenia studiów. Wiedział, jak wiele może to zmienić w życiu człowieka, i chciał, by młodzi również korzystali z takich możliwości.

Ważna była dla niego zasada, że w bibliotece pierwsze miejsce zajmuje czytelnik – niezależnie od tego, kim jest i z jaką sprawą przychodzi. I nie były to tylko słowa. Choć na co dzień nosił garnitur, kiedy zachodziła potrzeba, zdejmował go, zakładał roboczy fartuch i brał się do pracy. Na przykład wtedy, gdy trzeba było rozbierać stare kaflowe piece, zastępowane centralnym ogrzewaniem. Mimo że z miechowską biblioteką związany był od 1973 roku, cztery lata przed osiągnięciem wieku emerytalnego musiał odejść z pracy z powodu różnicy zdań z ówczesnym organizatorem biblioteki.

W pamięci osób, które znały Kazimierę Włodarczyk, pozostała przede wszystkim jej cierpliwość, spokój i życzliwość. Nie narzekała, choć jej codzienność nie należała do łatwych. Mieszkała na wsi, prowadziła z mężem gospodarstwo, a ciężka praca była częścią ich życia. Były to czasy, gdy wiele czynności wykonywano bez maszyn, a w domu nie było bieżącej wody. Zapamiętano ją także z tego, że nigdy nie mówiła źle o innych. Nie robiła problemu, gdy przyszło jej wykonywać prace należące do obowiązków innych osób. Była zwyczajnie szybsza niż inni. To wiele mówi o jej charakterze.

Przywołaliśmy również Anielę Beatus – bibliotekarkę i instruktorkę, drobną kobietę, ale obdarzoną silną osobowością. Była surowa i wymagająca, budziła respekt, także wśród mężczyzn pracujących w bibliotekach, które pozostawały pod jej nadzorem. Za jej stanowczością kryła się trudna historia. W czasie Powstania Warszawskiego została ranna, a skutki odniesionych wówczas obrażeń towarzyszyły jej przez całe życie. Wspominając ją, nie sposób pominąć ani tych doświadczeń, ani siły jej charakteru.

Wśród przypomnianych osób była także Grażyna Jasińska, później Melecka – człowiek wielkiej wrażliwości, rozmiłowana w literaturze anglojęzycznej i francuskich egzystencjalistach. Jej historia ma szczególny dalszy ciąg. Wiele lat po tym, gdy zakończyła pracę w Miechowie i wyjechała na Śląsk, w miejscu, z którym była kiedyś zawodowo związana, odbyło się spotkanie z jej synem – poetą Maciejem Meleckim. W ten sposób po latach historia rodzinna i historia biblioteki znów się spotkały, choć w zupełnie innych okolicznościach.

Wspomnieliśmy również pozostałych dawnych pracowników. Nie każdy z nich był miechowianinem, nie wszyscy przepracowali w bibliotece całe swoje zawodowe życie, nie dla każdego była ona jedynym miejscem pracy. Każdy jednak, przez czas, w którym był z nią związany, dołożył swoją cząstkę do jej historii i rozwoju. Biblioteka zmieniała się i rozwijała dzięki ludziom, którzy pojawiali się w niej na różnych etapach swojego życia i zawodowej drogi.

Galeria portretów osób, o których mówiliśmy, zapalone świece, żywe kwiaty, zegar, dawne kroniki biblioteczne, stare karty i inwentarz przywoływały codzienność biblioteki sprzed lat – jej rytm, obowiązki, przemiany i ludzi, którzy ją tworzyli. A do tego muzyka Ennio Morricone z „Misji”, ze szczególnie poruszającymi fragmentami z partią oboju.

Ważne miejsce w spotkaniu zajęła również poezja. Sięgnęliśmy po wiersze Janiny Bergander poświęcone Miechowowi, Marii Fihel i naszej Książnicy. Wybrzmiało „Nic dwa razy” Wisławy Szymborskiej, a na zakończenie „Przesłanie Pana Cogito” Zbigniewa Herberta. Słowa tych utworów dobrze wpisały się w charakter wieczoru – w refleksję nad przemijaniem, pamięcią i tym, co pozostaje po człowieku.

Po zakończeniu przygotowanej części spotkania rozmowy trwały jeszcze w kuluarach. Pojawiały się kolejne wspomnienia, rodzinne historie i drobne szczegóły z dawnych lat. Dopowiadały one to, czego nie sposób zawrzeć w biogramach, i pozwalały spojrzeć na dawnych pracowników oraz życie biblioteki z różnych perspektyw. Czasem właśnie taki szczegół, pozornie niewielki, przywraca obraz człowieka i atmosferę minionych lat.

Dla mnie był to wieczór niezwykle refleksyjny i wzruszający. Słuchając wspomnień, myślałam o tym, jak wiele osób, często bez rozgłosu, współtworzyło historię naszej biblioteki. Za jej dziejami stoją przecież konkretni ludzie – z ich pracą, doświadczeniami, zaletami, słabościami i zwyczajnym życiem. Nie wszyscy byli jednakowo widoczni, nie o wszystkich zachowało się tyle samo informacji. Każdy jednak pozostawił po sobie jakiś ślad.

Biblioteka to przecież nie tylko książki, katalogi i czytelnicy. To także ludzie, ich losy, wspólne lata i historie, które warto ocalić od zapomnienia. Dobrze, że mogliśmy na chwilę do nich powrócić.